ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಸಂಭ್ರಮವಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಬದುಕಿನ ದೊಡ್ಡ ಸಂದೇಶವಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ‘ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ’ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಈ ರಾತ್ರಿ, ಕೇವಲ ಜಾಗರಣೆಯಲ್ಲ, ಅದು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅರಿವಿನ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಕಾಲ.
ಲಿಂಗೋದ್ಭವ ಮತ್ತು ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಯ ಮಿಲನ
ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಲಯವಾದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಡುವೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಜಗಳ ಉಂಟಾದಾಗ, ಶಿವನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ ದಿನವೇ ಈ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಕಲ್ಯಾಣ ನಡೆದ ಸುದಿನವಿದು. ಅಂದರೆ, ಲೌಕಿಕ ಜಗತ್ತು (ಶಕ್ತಿ) ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮ (ಶಿವ) ಒಂದಾದ ದಿನ.
ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು
ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ:
- ಉಪವಾಸ: ಆಹಾರದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರುವುದು.
- ಜಾಗರಣೆ: ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದು ಭಜನೆ, ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದು. ಇದು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು (ಅಜ್ಞಾನ) ಓಡಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವುದರ ಸಂಕೇತ.
- ಅಭಿಷೇಕ: “ಅಭಿಷೇಕ ಪ್ರಿಯಃ ಶಿವಃ” ಎನ್ನುವಂತೆ, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಪಂಚಾಮೃತ ಅಥವಾ ಜಲದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವುದು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನ.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ
ಯೋಗ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ (Urge of energy) ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ರಾತ್ರಿ ಬೆನ್ನೆಲುಬನ್ನು ನೇರವಾಗಿಸಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದರೆ (ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿದರೆ), ಅದು ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅದ್ಭುತ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರುಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯ ಮಹಿಮೆ
ಶಿವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದು ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ. “ತ್ರಿಗುಣಂ ತ್ರಿಗುಣಾಕಾರಂ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ ಚ ತ್ರಿಯಾಯುಧಂ” ಎನ್ನುವಂತೆ ಮೂರು ಎಲೆಗಳ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಯು ಸತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ನಮಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ
ಇಂದಿನ ಒತ್ತಡದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಬೇಕಿರುವುದು ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆಯು ಕೇವಲ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ನಮ್ಮೊಳಗಿರುವ ದ್ವೇಷ, ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧವೆಂಬ ‘ವಿಷ’ವನ್ನು ಶಿವನಂತೆ ನಾವೂ ಸಹ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು (ನೀಲಕಂಠ), ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ‘ಅಮೃತ’ವನ್ನು ಹಂಚುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ.
