ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಿಂದ ವಿಧಾನ ಸೌಧಕ್ಕಿನ್ನೂ ತಲುಪಲಾಗದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು: ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕನಸೇ..!? ಕಟು ವಾಸ್ತವ

ಅಡುಗೆ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ವಿಧಾನಸೌಧಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗ? | ಕರ್ನಾಟಕ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರಣ ವಿಶೇಷ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಕರ್ನಾಟಕವು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆ, ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಮಾನತೆಯ ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೇ ಮಾದರಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡ ರಾಜ್ಯ. ಆದರೆ, ಅದೇ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸನಸಭೆಯತ್ತ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದರೆ ಕಾಣುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಒಂದು ಕಟು ವಾಸ್ತವ: ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪಾಲು (ಸುಮಾರು 50%) ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ, ಅಧಿಕಾರದ ಶಾಸನ ರೂಪಿಸುವ ಪರಮೋಚ್ಛ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವುದು ಕೇವಲ ‘ನಾಮಕಾವಸ್ಥೆ’ಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶೇ. 50ರ ಮೀಸಲಾತಿಯಿಂದಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ವಿಧಾನಸೌಧದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಇಂದಿಗೂ ಪುರುಷ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಜಮೀನ್ದಾರಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಷಣಗಳು ಮೊಳಗುತ್ತವೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರದ ಗದ್ದುಗೆ ಯಾರ ಪಾಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂದಾಗ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಅವಕಾಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತಿವೆ.

ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದು ಏಳು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಳೆದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆಯಾಗಿ ಆರು ದಶಕಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯೂ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿಲ್ಲ.

ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹುದ್ದೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಕನ್ನಡಿ: ಬೆಳೆಯದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ

ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬದಲು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವುದು ಒಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸ.

• ಆರಂಭಿಕ ದಶಕಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ: 1957ರ ಎರಡನೇ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 13 ಮಂದಿ ಹಾಗೂ 1962ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 18 ಮಂದಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಶಾಸಕಿಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಒಟ್ಟು ಬಲದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ಸುಮಾರು ಶೇ. 8ರಷ್ಟಿತ್ತು.
• ದಶಕಗಳ ಇಳಿಕೆ: 1967ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಾ ಬಂತು. ಬಹುತೇಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಶಾಸಕಿಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟೇ ಉಳಿಯಿತು.
• 2023ರ ವಾಸ್ತವ: 224 ಸದಸ್ಯ ಬಲದ 16ನೇ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ 10 (ಶೇ. 4.46 ಮಾತ್ರ). ಇವರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ 4, ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ 3, ಜೆಡಿಎಸ್‌ನಿಂದ 2 ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬರು ಪಕ್ಷೇತರರು.
• ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಕನಿಷ್ಠ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ (ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಶೇ. 8, ಕೇರಳ ಶೇ. 7.9) ಕರ್ನಾಟಕವು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ನೀಡಿದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಇದೆ; ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಲೆಲ್ಲಿ?

ಕರ್ನಾಟಕವು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶೇ. 50ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ, ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಇದರಿಂದ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಿದೆ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶೇ. 50ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಅಥವಾ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

2023ರ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 224 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ 10 ಮಹಿಳೆಯರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರದ ಉಪಚುನಾವಣೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಾಸಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 11 ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ, 224 ಸದಸ್ಯ ಬಲದ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ಶೇ. 5ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದೆ.

ಇದು ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೊರತೆಯಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯದ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆ, ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆ, ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಕುರಿತ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಧ್ವನಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿರುವ ಸೀಮಿತ ಅವಕಾಶದ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಟಿಕೆಟ್ ನೀಡಲು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕುವುದೇಕೆ?

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಅವಕಾಶವೇ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶದ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲು. ಆದರೆ ಈ ಮೆಟ್ಟಿಲನ್ನೇ ಏರಲು ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೋರಾಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ.

ಚುನಾವಣೆ ಘೋಷಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಗೆಲುವಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ, ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜಾತಿ ಸಮೀಕರಣ, ಹಣಕಾಸಿನ ಬಲ, ಸಂಘಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಆಂತರಿಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹುಪಾಲು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆದ್ಯತೆಯ ವಿಷಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಮಹಿಳೆಯರು ಗೆಲ್ಲುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಿಂದ ಸಂಸತ್ತಿನವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರು ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನರೊಂದಿಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಆಡಳಿತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜನಪರ ಹೋರಾಟಗಳ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೂ ಚುನಾವಣಾ ಟಿಕೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿದಿದೆ.

1983ರಲ್ಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ ಮತ್ತು ಅಬ್ದುಲ್ ನಜೀರ್ ಸಾಬ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರವು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶೇ. 25ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿತ್ತು. ನಂತರ 2011ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಶೇ. 50ಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮ, ತಾಲೂಕು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ 50,000ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಈ ತಳಮಟ್ಟದ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿ ವಿಧಾನಸೌಧಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು:

1. ‘ಗೆಲ್ಲುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ’ (Winnability) ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಸೂತ್ರ: ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಾದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ಜೆಡಿಎಸ್ ಟಿಕೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ‘ವಿನ್ನಿಂಗ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್’ ಎಂಬ ನೆಪವೊಡ್ಡಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಟಿಕೆಟ್ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡುವ ಟಿಕೆಟ್ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 5 ರಿಂದ 7ನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ.
2. ಹಣ ಮತ್ತು ತೋಳ್ಬಲದ ದುಬಾರಿ ರಾಜಕೀಯ: ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಬಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿವೆ. ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಇಷ್ಟು ಹಣ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮಹಿಳಾ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ.
3. ‘ಸರಪಂಚ್ ಪತಿ’ (Proxy Politics) ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಲಾಭ ಪಡೆದು ಮಹಿಳೆಯರು ಗೆದ್ದರೂ, ಅಧಿಕಾರದ ಚುಕ್ಕಾಣಿಯನ್ನು ತೆರೆಮರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪತಿ, ತಂದೆ ಅಥವಾ ಸಹೋದರರೇ ಚಲಾಯಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇನ್ನೂ ಬೇರೂರಿದೆ. ಇದು ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕಿಯರಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿದೆ.
4. ಪಕ್ಷ ಸಂಘಟನೆಯೊಳಗಿನ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಧೋರಣೆ: ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳಾ ಮೋರ್ಚಾಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ರ್ಯಾಲಿಗಳಿಗೆ ಜನ ಸೇರಿಸಲು, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಘೋಷಣೆ ಕೂಗಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಕೋರ್ ಕಮಿಟಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಚಾರ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ವಿಚಾರ ಬಂದಾಗ ಇದೇ ಪಕ್ಷಗಳು ಎಷ್ಟು ಬದ್ಧತೆ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ?

ಮಹಿಳೆಯರ ಮತಗಳು ಬೇಕು; ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲು ಹಿಂಜರಿಕೆ ಏಕೆ?

ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಮೇಲಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇಕೆ?

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕಾರಣವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಶಕಗಳಿಂದ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪಕ್ಷಗಳ ನಾಯಕತ್ವದ ರಚನೆ, ಚುನಾವಣಾ ಟಿಕೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆ, ಹಣಬಲ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನಾ ಪ್ರಭಾವ, ಕುಟುಂಬ ರಾಜಕಾರಣ, ಜಾತಿ ಸಮೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಮನಸ್ಥಿತಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು.

ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ತಲುಪಲು ಮೊದಲು ಶಾಸಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಬೇಕು. ನಂತರ ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪಕ್ಷದ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲ, ಹಿರಿಯ ನಾಯಕರ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ವಿವಿಧ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹತೆ ಗಳಿಸಬೇಕು.

ಈ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪುರುಷರಷ್ಟೇ ಅವಕಾಶಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತಿವೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯೊಬ್ಬರು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಶಾಸಕರಾದರೂ, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಖಾತರಿ ಇಲ್ಲ. ಸಚಿವರಾದರೂ ಗೃಹ, ಹಣಕಾಸು, ಕಂದಾಯ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಇಲಾಖೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಖಾತರಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮುಂತಾದ ಇಲಾಖೆಗಳು ಮಹತ್ವದ್ದೇ. ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಇಂತಹ ಕೆಲವು ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಮನೋಭಾವವಿದ್ದರೆ ಅದು ಸಮಾನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.

2026ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವರದಿಯು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದರ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಇರುವುದು ಅರ್ಹತೆಯಲ್ಲ; ಅವಕಾಶ, ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆ: ಭರವಸೆಯಿಂದ ವಾಸ್ತವದವರೆಗೆ

ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 2023ರಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ 106ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶೇ. 33ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಜನಗಣತಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶೇ. 50ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನೂ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಶೇ. 33ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನೂ ಒಂದೇ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಾಸನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆ. ಆದರೆ ಕಾಯ್ದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೈಜ ರಾಜಕೀಯ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಗಳ ಬದ್ಧತೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಕಾಯಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ಇಂದೇ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಟಿಕೆಟ್ ನೀಡಬಹುದು. ಪಕ್ಷದ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಯುವ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಸಮರ್ಥ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.

ಕಾನೂನು ಕನಿಷ್ಠ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಮಾನತೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪಕ್ಷಗಳದ್ದೇ ಆಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳು: ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಗಳು

ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಸಾಧನೆಗಳು: ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಾಬೀತು

ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕೊರತೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರು ಮೂಡಿಸಿರುವ ಮುದ್ರೆ ಮಹತ್ವದ್ದು:

• ಯಶೋಧರಾ ದಾಸಪ್ಪ: ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಂಪುಟ ಸಚಿವೆ (1962, ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವೆ). ಸರ್ಕಾರವು ಮದ್ಯಪಾನ ನಿಷೇಧ ನೀತಿಯನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿದಾಗ ತಮ್ಮ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ರಾಜಕಾರಣದ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ದಿಟ್ಟ ನಾಯಕಿ.
• ಕೆ. ಎಸ್. ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ: ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸ್ಪೀಕರ್ (1972–1978). ಸತತ ಏಳು ಬಾರಿ ಶಾಸಕಿಯಾಗಿ, ಸದನವನ್ನು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿ, ನಂತರ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕಿಯಾಗಿಯೂ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಘನತೆ ತಂದವರು.
• ಡಾ. ಸರೋಜಿನಿ ಮಹಿಷಿ: ಧಾರವಾಡದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಸಂಸದೆಯಾಗಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವೆಯಾಗಿದ್ದ ಇವರು ನೀಡಿದ ‘ಸರೋಜಿನಿ ಮಹಿಷಿ ವರದಿ’ ಇಂದಿಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಉದ್ಯೋಗ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬದ್ಧತೆಯ ಸಂಕೇತ.
• ಮೋಟಮ್ಮ: ದಲಿತ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಬಂದು ಪ್ರಭಾವಿ ಸಚಿವೆಯಾಗಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ (2010) ಸರ್ಕಾರದ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದವರು.
• ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಆಳ್ವಾ: ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವೆಯಾಗಿ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾದ ಹಿರಿಯ ಸಂಸದೀಯ ಪಟು.
• ಉಮಾಶ್ರೀ: ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವೆಯಾಗಿ ಲೈಂಗಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೀತಿಗೆ ಹೊಸ ಸ್ಪರ್ಶ ನೀಡಿದವರು.
• ಸಮಕಾಲೀನ ನಾಯಕತ್ವ: ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹೆಬ್ಬಾಳ್ಕರ್ (ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ‘ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮಿ’ಯ ಜಾರಿ), ಶೋಭಾ ಕರಂದ್ಲಾಜೆ, ಶಶಿಕಲಾ ಜೊಲ್ಲೆ, ನಯನಾ ಮೋಟಮ್ಮ, ಸೌಮ್ಯಾ ರೆಡ್ಡಿ ಮೊದಲಾದವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಾಜಕೀಯ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ರಾಂತಿ: ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಶಾಲೆಗಳ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟದ ವಿರುದ್ಧ ಸಮರ ಸಾರಿದ ಸಾವಿರಾರು ಅನಾಮಧೇಯ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯರ ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆ ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದೆ.

ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರು ನಿರ್ಣಾಯಕ; ಆದರೆ ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಏಕೆ ಕಡಿಮೆ?

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 2.63 ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ 34 ಚುನಾವಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪೈಕಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡೆ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರೇ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ; ಮತದಾನದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲೂ ಮಹಿಳೆಯರೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ಕಾರ ಯಾರದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಸಲಿ ‘ಕಿಂಗ್‌ಮೇಕರ್‌’ಗಳು ಮಹಿಳೆಯರೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಕುರ್ಚಿ ಮಾತ್ರ ಇಂದಿಗೂ ಪುರುಷರ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದೆ.

ಈ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯೊಬ್ಬರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಆಗಬೇಕಾದ 5 ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ಕೇವಲ ‘ಫಲಾನುಭವಿ’ಗಳಿಂದ ‘ಅಧಿಕಾರದ ಪಾಲುದಾರ’ರಾಗುವ ಸಂಕಲ್ಪ

• ಸಮಸ್ಯೆ: ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕೇವಲ ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಂತಹ ಉಚಿತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ‘ಫಲಾನುಭವಿ’ (Beneficiary)ಗಳನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿ ಮತ ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆಯೇ ಹೊರತು, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ‘ನಾಯಕಿಯರು’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.
• ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?: ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂದೇಶ ರವಾನಿಸಬೇಕು: “ನಮಗೆ ಕೇವಲ ತಿಂಗಳ ಭತ್ಯೆಯಷ್ಟೇ ಸಾಲದು, ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಸೀಟು ಮತ್ತು ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಖಾತೆಗಳ ಅಧಿಕಾರ ಬೇಕು.”

2. “ಟಿಕೆಟ್ ಕೊಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ ಮತ” – ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರ ಚೌಕಾಶಿ ಶಕ್ತಿ

• ಸಮಸ್ಯೆ: ಪಕ್ಷಗಳು “ಗೆಲ್ಲುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಲ್ಲ” ಎಂದು ನೆಪ ಹೇಳಿ ಶೇ. 5ರಷ್ಟೂ ಟಿಕೆಟ್ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
• ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?: ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು (ಸ್ತ್ರೀಶಕ್ತಿ ಸಂಘಗಳು) ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಮಹಿಳಾ ವೇದಿಕೆಗಳು ಪಕ್ಷಭೇದ ಮರೆತು ಒಂದಾಗಬೇಕು. ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ. 30 ರಿಂದ 33ರಷ್ಟು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಟಿಕೆಟ್ ನೀಡದ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮತ್ತು ತಕ್ಕ ಪಾಠ ಕಲಿಸುವ ರಾಜಕೀಯ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು.

3. ‘ಪ್ರಬಲ ಖಾತೆ’ಗಳ ಮೂಲಕ ನಾಯಕತ್ವ ಸೃಷ್ಟಿ (Breaking the Soft-Portfolio Trap)

• ಸಮಸ್ಯೆ: ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ ಸಿಕ್ಕರೂ, ಅದು ಕೇವಲ ‘ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ’ ಅಥವಾ ‘ಸಂಸ್ಕೃತಿ’ ಇಲಾಖೆಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತ.
• ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?: ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜಯಲಲಿತಾ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಸಿಎಂ ಆಗಲು ಕಾರಣ ಅವರು ಕೇವಲ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತರಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ಮಹಿಳಾ ಸಚಿವರಿಗೆ ಗೃಹ, ಹಣಕಾಸು, ಕಂದಾಯ, ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ, ಲೋಕೋಪಯೋಗಿಯಂತಹ ತೂಕದ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ.

4. ಜಾತಿ ಲಾಬಿಯ ಆಚೆಗೆ ‘ಮಹಿಳಾ ಅಸ್ಮಿತೆ’ಯ ರಾಜಕಾರಣ

• ಸಮಸ್ಯೆ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಯು ಕೇವಲ ಪ್ರಬಲ ಜಾತಿ ಸಮೀಕರಣಗಳ (ಲಿಂಗಾಯತ, ಒಕ್ಕಲಿಗ ಅಥವಾ ಅಹಿಂದ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೈಕಮಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?: ಮಹಿಳೆಯರು ಜಾತಿ, ಧರ್ಮಗಳ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಬಲ ‘ರಾಜಕೀಯ ಮತಬ್ಯಾಂಕ್’ ಆಗಿ ಸಂಘಟಿತರಾಗಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ಜಾತಿಯ ನಾಯಕತ್ವದ ಚರ್ಚೆ ಬಂದಾಗಲೂ ಆಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಭಾವಿ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರ ಹೆಸರನ್ನು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತರುವಂತೆ ಆಯಾ ಸಮುದಾಯದೊಳಗೇ ಮಹಿಳೆಯರು ಒತ್ತಡ ತರಬೇಕು.

5. ತಳಮಟ್ಟದ 50,000 ಪಂಚಾಯತ್ ನಾಯಕಿಯರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಮುಂಬಡ್ತಿ

• ಸಮಸ್ಯೆ: ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ 50% ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಅವರ ಪತಿಯಂದಿರೇ ಹಿಂಬಾಗಿಲ ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.
• ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?: ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ ನೀಡಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಟಿಕೆಟ್ ನೀಡುವ ನಿಯಮವನ್ನು ಪಕ್ಷಗಳು ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೇ ಶಾಸನಸಭೆಯ ನಾಯಕಿಯರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ನರ್ಸರಿಗಳಾಗಬೇಕು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿಯಾನದ ಘೋಷಣೆಗಳು (Campaign Slogans)

ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಸಂಖ್ಯಾಬಲದ ಅರಿವು ಪಡೆದು, ಜಾತಿ-ಪಕ್ಷಗಳ ಆಚೆಗೆ ನಿಂತು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಧಾನಸೌಧವು ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ!

ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಅಡೆತಡೆಗಳು

ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ಕೊರತೆ, ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶಗಳ ಅಭಾವ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಟೀಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಅಡೆತಡೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಬೆಂಬಲ, ಪ್ರಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರದಾದ್ಯಂತ ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಅಗತ್ಯ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಬದಲು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ, ಉಡುಗೆ, ಕುಟುಂಬ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ ಇದೆ.

ಪುರುಷ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ರಾಜಕೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನೇ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು. ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವರ ಲಿಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಳೆಯದೆ, ಅವರ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಬೇಕು.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಕ್ಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸಮಾಜದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಹೌದು.

ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕೆಲವು ಸ್ಪಷ್ಟ ಕ್ರಮಗಳು ಅಗತ್ಯ.

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಟಿಕೆಟ್ ನೀಡಬೇಕು. ಗೆಲ್ಲುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸುವ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಪಕ್ಷಗಳೊಳಗೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಘಟನಾ ಹುದ್ದೆ, ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಯುವ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿಸಲು ತರಬೇತಿ, ನಾಯಕತ್ವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣ, ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಕುರಿತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಬೇಕು.

ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಗಳಿಸಿದ ಮಹಿಳಾ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಐದನೆಯದಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುವಾಗ ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಮುಖ ಇಲಾಖೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ನೀಡಬೇಕು.

ಆರನೆಯದಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಬೆದರಿಕೆ, ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ದಾಳಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟ ನೀತಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು.

ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಬಿಜೆಪಿ, ಜೆಡಿಎಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಬೇಕೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವಾಗ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹತೆ, ಆಡಳಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಜನಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವ ಮುಖ್ಯ.

ಆದರೆ ಇದೇ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶವೇ ನೀಡದೆ, ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಅನ್ಯಾಯ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲ. ಅದು ರಾಜಕೀಯ ಅವಕಾಶಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಜವಾದ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತದಾರರಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಾಗಿ, ಶಾಸಕರಾಗಿ, ಸಚಿವೆಯರಾಗಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕು.

ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಆಗುವುದು ಕೇವಲ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಸಾಧನೆಯಾಗಬಾರದು. ಅದು ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಜನಬೆಂಬಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಬೇಕು.

ಸಮಾರೋಪ: ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವುದು ಉಪಕಾರವಲ್ಲ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕರ್ತವ್ಯ

ಕರ್ನಾಟಕವು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 50ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸಿರುವುದನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದೇ ರಾಜ್ಯದ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಶೇ. 5ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕು.

ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಏನು ಸಾಧಿಸಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಕಾಲ ಮುಗಿದಿದೆ. ಈಗ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಕಾಲ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರನ್ನೇ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ತೋರಿಸಬೇಕು. ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಯಸುವ ನಾಯಕರು ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೂ ಗೌರವ ನೀಡಬೇಕು.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಬೇಕು. ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಬೇಕು. ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಯೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಕನಸಾಗಿ ಉಳಿಯಬಾರದು.

ಏಕೆಂದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವುದು ಪುರುಷರ ಉದಾರ ಮನೋಭಾವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ; ಸಮಾನತೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯ.

ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಆಶಯ ಸಾಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಭಾಷಣಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರದ ಗದ್ದುಗೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದಿನಂತೆ ಕೆಲವೇ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಬದಲಾಗಬೇಕಾದರೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಲದು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅವಕಾಶವೂ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಇದೇ ನಿಜವಾದ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ. ಇದೇ ಸಮಾನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಅರ್ಥ. ಇದೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪೂರ್ಣತೆ.